Cá ngừ đại dương (Thunnus albacares) là cá gì? Sống ở đâu? Có nuôi được không?

Trang chủ > Cá > Cá ngừ đại dương (Thunnus albacares)

Cá ngừ đại dương (Thunnus albacares), thường gọi là cá ngừ vây vàng (Yellowfin tuna), là một trong những loài cá ngừ thương phẩm quan trọng nhất toàn cầu. Với tốc độ bơi vượt trội, cơ chế điều hòa nhiệt sinh học đặc biệt cùng giá trị dinh dưỡng cao, loài hải sản biển khơi này là đối tượng khai thác đắt giá của các hạm đội đánh bắt xa bờ trên khắp thế giới.

Tên thường gọiTên khoa họcHọBộKích thước tối đaPhân bốChế độ ănTình trạng bảo tồn (IUCN)

Cá ngừ đại dương, cá ngừ vây vàng, Yellowfin tuna, Ahi tuna

Thunnus albacares (Bonnaterre, 1788)

Scombridae (Họ Cá thu ngừ)

Scombriformes (Bộ Cá thu ngừ)

Lên tới 240 cm; trọng lượng tối đa ghi nhận khoảng 200 kg

Vùng biển khơi nhiệt đới và cận nhiệt đới toàn cầu (Thái Bình Dương, Ấn Độ Dương, Đại Tây Dương)

Ăn thịt (Cá nhỏ, mực, tôm biển, giáp xác trôi nổi)

LC (Least Concern - Ít quan tâm)

Mục lục

1. Cá ngừ đại dương là gì?
2. Phân loại khoa học
3. Đặc điểm nhận biết
4. Phân bố
5. Môi trường sống
6. Tập tính
7. Thức ăn
8. Sinh sản
9. Tuổi thọ
10. Giá trị sinh thái
11. Giá trị kinh tế
12. Có nuôi được không?
13. Làm món gì ngon?
14. Bệnh thường gặp
15. Giá bán
16. Cách phân biệt với loài tương tự
17. Tình trạng bảo tồn
18. Những điều thú vị
19. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
20. Kết luận

Cá ngừ đại dương là gì?

Cá ngừ đại dương có tên khoa học là Thunnus albacares, loài cá biển cỡ lớn thuộc chi Thunnus, họ Cá thu ngừ (Scombridae). Tên chỉ loài albacares xuất phát từ tiếng Bồ Đào Nha mang nghĩa "cánh trắng", dù tên gọi phổ biến tiếng Anh lại đặt theo màu sắc vây của chúng (Yellowfin tuna).

Phân loại khoa học

Dữ liệu phân loại sinh học từ FishBase và WoRMS xác định vị trí của cá ngừ đại dương như sau:

• Giới: Animalia
• Ngành: Chordata
• Lớp: Actinopterygii (Cá vây tia)
• Bộ: Scombriformes (Bộ Cá thu ngừ)
• Họ: Scombridae (Họ Cá thu ngừ)
• Chi: Thunnus
• Tông: Thunnini (Cá ngừ thực sự)
• Loài: Thunnus albacares (Bonnaterre, 1788)

Đặc điểm nhận biết

Cá ngừ đại dương có thân hình thoi thuôn dài mập mạp, dẹp nhẹ hai bên, thiết kế khí động học hoàn hảo cho việc bơi tốc độ cao. Lưng cá có màu xám xanh kim loại đậm, hông màu vàng nhạt chuyển sang màu xám bạc ở bụng. Bụng cá thường có các hàng vệt đốm trắng mờ chạy ngang.

Đặc điểm nhận dạng nổi bật nhất là vây lưng thứ hai và vây hậu môn có màu vàng tươi rất dài, ở những cá thể lớn hai vây này có thể cong kéo dài về phía sau gần chạm vây đuôi. Các vây phụ nhỏ (finlets) nằm giữa vây lưng, vây hậu môn và vây đuôi cũng mang màu vàng rực rỡ với mép viền đen. Cùng họ Scombridae với các đại diện ven bờ như cá thu ảo (Scomberomorus guttatus) hay cá thu vạch (Scomberomorus lineolatus), cá ngừ đại dương vượt trội hoàn toàn về khối lượng cơ thể.

Chiều dài cơ thể cá trưởng thành phổ biến từ 120 cm đến 180 cm, trọng lượng trung bình từ 40 kg đến 100 kg. Cá thể kỷ lục ghi nhận chiều dài lên tới 240 cm với khối lượng tối đa khoảng 200 kg.

Phân bố

Tài liệu địa lý sinh học từ FAO và NOAA ghi nhận Thunnus albacares phân bố rộng khắp các vùng biển khơi nhiệt đới và cận nhiệt đới trên toàn cầu, giữa các vĩ độ 40° Bắc và 35° Nam. Loài này xuất hiện liên tục trên toàn Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.

Tại Việt Nam, cá ngừ đại dương tập trung chủ yếu ở vùng biển khơi miền Trung và Trường Sa, đặc biệt là các vùng biển thuộc các tỉnh Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa và Ninh Thuận.

Môi trường sống

Cá ngừ đại dương là loài sinh vật biển khơi hoang dã (oceanic pelagic). Chúng sống chủ yếu ở tầng nước mặt ấm, phía trên tầng nhiệt tuyến (thermocline), ở độ sâu từ 0 m đến 100 m, dù có thể lặn sâu tới 250 m để kiếm ăn. Chúng ưu tiên vùng nước có nhiệt độ từ 18°C đến 31°C và độ mặn ổn định của đại dương.

Tập tính

Cá ngừ đại dương là loài bơi liên tục (obligate ram ventilators), chúng bắt buộc phải bơi không ngừng nghỉ để dòng nước liên tục chảy qua mang cung cấp oxy. Nếu ngừng bơi, cá sẽ bị ngạt thở.

Chúng có tập tính di cư xa theo các dòng hải lưu để tìm kiếm nguồn thức ăn và bãi sinh sản. Cá ngừ vây vàng thường bơi thành đàn lớn theo kích cỡ, đôi khi bơi chung đàn với các loài cá ngừ khác hoặc đi kèm với các loài thú biển như cá heo và cá gồ.

Thức ăn

Là loài săn mồi đỉnh bảng tầng nước mặt, thức ăn của cá ngừ đại dương rất phong phú:

• Cá biển nhỏ sống thành đàn (cá chuồn, cá trạch, cá nục, cá mồi).
• Các loài mực ống và mực rọc biển khơi.
• Ấu trùng cua, tôm biển và giáp xác trôi nổi.

Sinh sản

Cá ngừ đại dương đạt độ chín sinh dục khi kích thước chiều dài đạt khoảng 100 cm (khoảng 2 - 3 tuổi). Ở các vùng biển nhiệt đới ven đao, chúng có thể sinh sản quanh năm với đỉnh điểm vào mùa hè.

Cá đẻ trứng nhiều lần trong mùa, một con cá mái cỡ lớn có thể giải phóng hàng triệu trứng trong mỗi đợt sinh sản. Trứng và ấu trùng trôi nổi theo các dòng hải lưu ấm.

Tuổi thọ

Cá ngừ đại dương có tốc độ tăng trưởng rất nhanh nhưng tuổi thọ tương đối ngắn. Dữ liệu phân tích xương tai (otolith) cho thấy tuổi thọ tối đa ngoài tự nhiên của loài này khoảng từ 7 đến 9 năm.

Giá trị sinh thái

Cá ngừ đại dương đóng vai trò mắt xích sinh thái vô cùng quan trọng. Chúng giúp kiểm soát mật độ của các loài cá mồi cỡ nhỏ và động vật thân mềm, đồng thời là nguồn thức ăn chính cho các loài cá mập khơi, cá cờ marlin và cá kình.

Giá trị kinh tế

Đây là loài hải sản có giá trị kinh tế thương mại hàng đầu thế giới. Thịt cá ngừ đại dương có màu đỏ tươi, giàu nạc, ít mỡ, được tiêu thụ mạnh dưới dạng tươi sống (Sashimi/Sushi), cá hộp cao cấp và steak đông lạnh xuất khẩu. Nghề câu tay cá ngừ đại dương ở Việt Nam mang lại nguồn ngoại tệ lớn cho các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ.

Có nuôi được không?

Hiện nay, việc nuôi trọn hoàn toàn chu kỳ sinh học (từ cho đẻ nhân tạo đến nuôi thương phẩm) cá ngừ đại dương Thunnus albacares chưa thể thực hiện đại trà ở quy mô thương mại do kỹ thuật sinh sản nhân tạo và chi phí vận hành lồng khơi cực kỳ phức tạp.

Một số quốc gia như Nhật Bản, Mexico và Úc đang áp dụng công nghệ nuôi vỗ béo (fattening). Ngư dân bắt cá ngừ tự nhiên kích thước nhỏ bằng lưới vây, sau đó lai dắt nhẹ nhàng về nuôi thả trong các lồng tròn đường kính lớn ngoài biển khơi, cho ăn cá mồi tươi để tăng trọng lượng và tích tụ mỡ trước khi thu hoạch xuất khẩu.

Làm món gì ngon?

Thịt cá ngừ đại dương chắc, vị ngọt thanh đậm đà, được chế biến thành nhiều món ăn cao cấp:

• Sashimi cá ngừ đại dương: Phi lê cá ngừ tươi rói thái lát mỏng, ăn kèm mù tạt (wasabi), gừng hồng và lá tía tô. Thịt cá mềm mượt, tan ngay trong miệng.
• Bít tết (Steak) cá ngừ áp chảo: Khối thịt cá ngừ ướp tiêu, muối, olive rồi áp chảo nhanh hai mặt sao cho bên ngoài chín thơm vàng nhưng lõi giữa vẫn giữ màu đỏ hồng tái mịn.
• Cá ngừ đại dương nướng muối ớt: Thịt cá cắt khối vuông ướp sa tế muối ớt, xiên que nướng than hồng. Bề mặt cá săn giòn, dậy hương thơm nức.
• Mắt cá ngừ đại dương chưng thuốc bắc: Đặc sản nổi tiếng Phú Yên. Mắt cá ngừ cỡ lớn được làm sạch, hầm cùng kỷ tử, táo đỏ, đẳng sâm trong hũ đất. Món ăn béo ngậy, giàu Omega-3 và vi chất.

Bệnh thường gặp

Trong các mô hình lồng nuôi vỗ béo ngoài biển khơi, cá có thể gặp hiện tượng căng thẳng (stress) dẫn đến va đập vào lưới lồng gây trầy xước và nhiễm khuẩn ngoài da do Vibrio. Ngoài tự nhiên, cá có thể mang các giun tròn ký sinh trong nội tạng, do đó cá dùng làm sashimi bắt buộc phải qua quy trình cấp đông sâu tiêu chuẩn (-20°C trong 7 ngày hoặc -35°C trong 15 giờ) để diệt ký sinh trùng.

Giá bán

Giá cá ngừ đại dương tươi trên thị trường phụ thuộc vào phần thịt sơ chế:

• Cá ngừ đại dương nguyên con (chờ mổ): Dao động từ 110.000 VNĐ đến 160.000 VNĐ/kg.
• Thịt phi lê cá ngừ (Fillet Saku): Dao động từ 250.000 VNĐ đến 400.000 VNĐ/kg tùy phân hạng thịt tươi hay đông lạnh xuất khẩu.
• Mắt cá ngừ đại dương: Dao động từ 90.000 VNĐ đến 140.000 VNĐ/kg.

Cách phân biệt với loài tương tự

Cá ngừ đại dương vây vàng (Thunnus albacares) rất dễ bị nhầm lẫn với cá ngừ mắt to (Thunnus obesus) - Bigeye tuna.

Đặc điểmCá ngừ vây vàng (Thunnus albacares)Cá ngừ mắt to (Thunnus obesus)Vây lưng 2 & vây hậu mônKích thước mắtThịt cá

Rất dài ở cá trưởng thành, màu vàng rực rỡ.	Ngắn hơn đáng kể, vây không kéo dài sâu.
Mắt nhỏ tương quan với tỷ lệ đầu.	Mắt rất to rệt rõ tương quan với đầu.
Thịt màu đỏ tươi, ít mỡ hơn.	Thịt hàm lượng mỡ cao hơn, mềm hơn.

Tình trạng bảo tồn

Theo Cập nhật Danh mục Đỏ IUCN, cá ngừ đại dương (Thunnus albacares) hiện ở phân hạng LC (Least Concern - Ít quan tâm) nhờ các nỗ lực quản lý hạn ngạch đánh bắt toàn cầu của các tổ chức nghề cá quốc tế (RFMOs), phục hồi từ mức NT (Sắp bị đe dọa) trước đây.

Những điều thú vị

• Cá ngừ đại dương có hệ thống mạch máu trao đổi nhiệt ngược dòng (rete mirabile) cho phép chúng duy trì nhiệt độ cơ thể cao hơn nhiệt độ nước xung quanh từ 1°C đến 4°C, giúp cơ bắp hoạt động cực kỳ mạnh mẽ.
• Cá ngừ vây vàng có thể đạt tốc độ bơi bùng nổ lên đến 75 km/h khi săn mồi.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Cá ngừ đại dương (Thunnus albacares) là cá gì?

Cá ngừ đại dương (cá ngừ vây vàng) là loài cá biển cỡ lớn thuộc họ Cá thu ngừ (Scombridae), nổi bật với các vây màu vàng tươi kéo dài.

Cá ngừ đại dương sống ở đâu?

Chúng sống ở các vùng biển khơi ấm thuộc Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương.

Cá ngừ đại dương có nuôi được không?

Hiện chưa nuôi sinh sản nhân tạo thương phẩm đại trà, chỉ có mô hình đánh bắt cá nhỏ ngoài tự nhiên về nuôi vỗ béo trong lồng khơi biển.

Cá ngừ đại dương làm món gì ngon nhất?

Các món ngon nổi tiếng gồm có Sashimi chấm mù tạt, Bít tết cá ngừ áp chảo, Cá ngừ nướng muối ớt và Mắt cá ngừ chưng thuốc bắc.

Kết luận

Cá ngừ đại dương (Thunnus albacares) là kiệt tác của biển khơi với tốc độ bơi kinh ngạc và giá trị dinh dưỡng cao. Việc quản lý khai thác bền vững kết hợp với phát triển công nghệ nuôi lồng biển khơi sẽ giúp bảo tồn nguồn lợi hải sản quý giá này cho tương lai.